Proszę o przekazywanie wsparcia w ramach 1 proc. podatku dla Krzysia Bulczaka, największego bohatera, jakiego znam. KRS 0000037904 z dopiskiem 20374 Bulczak Krzysztof

Leksykon Internetu (1999)

Nie da się badać starego polskiego Webu wyłącznie na podstawie strzępów zachowanych w Wayback Machine, dlatego od jakiegoś czasu zbieram książki z lat .90, które zawierać mogą wartościowe informacje kontekstualizujące dostępne zbiory. Jedną z nich jest publikacja Michała Czajkowskiego Leksykon Internetu : technologia, kultura, biznes, polityka, rozrywka (Warszawa, Wydawnictwo MIKOM, 1999.). Egzemplarze tej książki można z powodzeniem znaleźć na Allegro albo w antykwariatach.

Leksykon przeznaczony był dla szerokiego kręgu odbiorców zainteresowanych możliwościami, jakie niesie ze sobą stosunkowo nowe medium znana jako ogólnoświatowa sieć Internet. Według danych Banku Światowego w 1999 roku w Polsce z Internetu korzystało około 5.5 proc. populacji, więc rozmaite przewodniki, poradniki i drukowane katalogi stron mogły liczyć na zainteresowanie odbiorców, także tych spoza środowiska akademickiego, które najszybciej poznało i zaczęło wykorzystywać możliwości Internetu.

Książka zawiera około 1000 uszeregowanych alfabetycznie haseł, opisujących pojęcia i tematy związane z Internetem. Część haseł dotyczy zupełnych podstaw informatycznych (np. algebra Boole’a, algorytm, bit, bajt itp.), inne technicznych podstaw funkcjonowania sieci komputerowych i Internetu (bps, budowa adresów IP) – i te raczej się nie zdezaktualizowały. Zresztą nie takiej wiedzy szukałbym w tej publikacji – interesuje mnie to, co w leksykonie pisze się o społecznej warstwie Internetu, jakie – i dlaczego – wyróżnia się strony, na jakie problemy i ograniczenia zwraca się uwagę. Lektura leksykonu przypomina o Internecie tak różnym od współczesnego: wciąż pionierskim, pozbawionym centralnej wyszukiwarki o monopolistycznym zasięgu, bez jednoznacznej dominacji WWW (wiele haseł dotyczy zasobów dostępnych przez protokoły FTP czy GOPHER, rozbudowane hasło opisuje BBS-y).

Do Leksykonu zajrzałem zainspirowany pracą, którą Federico Nanni wykonał rekonstruując historię powstawania serwisu internetowego Uniwersytetu w Bolonii. W artykule Reconstructing a website’s lost past Methodological issues concerning the history of Unibo.it (2017) opisuje on, że w badaniu wykorzystywał zbiory prasowe i inne drukowane źródła (sięgał zresztą nawet po historię mówioną). Okazuje się, że po latach Leksykon Internetu Michała Czajkowskiego:

  • ułatwia odejście od fałszywej liniowości w myśleniu o historii mediów: dziś w Internecie dominuje WWW (stała się nawet jego fałszywym synonimem), co może sugerować, że było tak zawsze. Tymczasem końcówka lat .90 to wciąż rozwijające się zasoby dostępne w nieco inny sposób, choćby przez publiczne FTP, protokół GOPHER czy na BBS-ach. To nowe sfery dedykowanego oprogramowania – jak np. Archie, rozwijające się przy nich subkultury użytkowników itp.
  • przypomina o zapomnianych i niedostępnych dziś stronach i oprogramowaniu – do niektórych hasłach dołączono zrzuty ekranu, co jest dodatkową wartością. W leksykonie znalazłem na przykład zrzut strony głównej interfejsu Gophera Politechniki Wrocławskiej, dziś już oczywiście niedostępnego. W jednym z haseł pojawiło się też bardzo przydatne dla mnie zestawienie najważniejszych ówczesnych polskich katalogów stron WWW
  • jest źródłem ciekawych danych (chociaż wymagających potwierdzenia), np. o liczbie stron indeksowanych w 1999 roku w AltaViście (140 milionów), wyszukiwarce Onetu (200 tys. polskich stron) i polskim Infoseek (w ICMie, 1.6 mln stron) czy cenniku korzystania z usług jednej z kilkudziesięciu kafejek internetowych.

W nagłówku: fragment zrzutu ekranu dokumentujący stronę domową dziennika Rzeczpospolita z 2 stycznia 1999 roku. W Wayback Machine znajdziemy kopię starszą o kilkanaście dni – z 17 stycznia – wizerunek z książki nie jest więc w tym przypadku szczególnie wartościowym źródłem. Porównanie kopii z wersją wydrukowaną pozwala przy tym odkryć, że zrzut ekranu dostępny w druku jest pocięty – brakuje lewego menu.

Czajkowski, M. (1999). Leksykon Internetu. Warszawa: Wydawnictwo MIKOM.

Przeczytaj także:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Akceptowane są wyłącznie komentarze merytoryczne. Każdy komentarz podlega moderacji.

Udostępnij na Twitterze | Udostępnij na Facebooku