Proszę o przekazywanie wsparcia w ramach 1 proc. podatku dla Krzysia Bulczaka, największego bohatera, jakiego znam. KRS 0000037904 z dopiskiem 20374 Bulczak Krzysztof

Publikowanie stron i danych badawczych z protokołem dat://

Publikowanie przez Internet nigdy nie musiało i nadal nie musi sprowadzać się do korzystania z protokołu HTTP i możliwości sieci WWW. Na przykład w 1991 roku na Uniwersytecie Minnesoty opracowano protokół gopher, umożliwiający umieszczanie dokumentów tekstowych online. Swego czasu korzystało z Gophera wiele uczelni i instytucji badawczych. Ostatecznie jednak to WWW stała się tak powszechna, że dla wielu ludzi jest dziś po prostu synonimem Internetu. Przez http udostępniają swoje zasoby i komunikują swoje działania instytucje naukowe i państwowe, oferując przy tym usługi wykraczające daleko poza standardową postać strony WWW jako statycznego dokumentu (przykładem może być tu system przyjmujący deklaracje podatkowe w postaci cyfrowej). Jednak WWW ma swoje poważne ograniczenia:

  • centralizacja – przy publikowaniu online prawie nie do uniknięcia jest wymuszone pośrednictwo wielkich firm hostingowych, mediów społecznościowych z ich zasięgami i algorytmami filtrującymi czy dominujących wyszukiwarek. Uruchomienie nawet prostej strony informacyjnej wymaga postawienia lub zakupu serwera i rejestracji domeny – to wszystko łączy się z koniecznością akceptowania skomplikowanych regulaminów i udostępnianiem swoich danych pośrednikom;
  • publikowanie dużych plików – transfer dużych plików przez protokół http może nie być efektywny;
  • bezpieczeństwo (autoryzacja) – dobrym przykładem są tu ataki phishingowe, podczas których użytkownicy korzystają z zafałszowanych wersji witryn;
  • prywatność;
  • energochłonność – hostowanie stron WWW to utrzymywanie serwerów, a to oznacza pobieranie energii i produkowanie ciepła, co w dużej skali jest poważnym wyzwaniem dla środowiska. Do tego witryny WWW są hostowane i dostępne nawet wówczas, kiedy (prawie) nikt z nich nie korzysta, np. w środku nocy.

P2P Web

Próbą stworzenia alternatywy dla http/WWW jest oparcie publikowania online o sieć peer-to-peer i protokół dat://. Jego cechy to:

  • szybkość – synchronizacja odczytywanej strony (plików) opiera się na wielu źródłach (a nie na jednym, centralnym serwerze);
  • bezpieczeństwo – wszystkie zmiany na stronie (w plikach) są autoryzowane i sprawdzone pod względem integralności;
  • elastyczność – można łatwo zmienić host (komputer, na którym są pliki) bez zmiany adresów URL;
  • dokumentacja zmian – wszystkie zmiany na stronie (w plikach) są dokumentowane w logach;
  • decentralizacja – każdy komputer (serwer) może hostować dowolną stronę.

Komputery użytkowników odwiedzających stronę publikowaną za pomocą protokołu dat łączą się bezpośrednio ze sobą, pobierając i udostępniając pliki. Jeśli chcą, mogą też republikować pobrane pliki – nazywa się to seedingiem i pomaga utrzymać dostępność publikowanych zasobów.

Proste publikowanie w dat://

Bardzo prostym sposobem na opublikowanie strony internetowej lub zestawu danych za pomocą protokołu dat jest skorzystanie z przeglądarki Beaker.

Po instalacji i uruchomieniu przeglądarki wybieramy z menu po lewej opcję Create new -> Website.

Na ekranie przeglądarki widzimy listę plików naszej strony – możemy je edytować, dodawać i usuwać, przy czym każda zmiana będzie rejestrowana. W dokumentacji projektu znajdziemy też informację o możliwości generowania stron bezpośrednio przez terminal (CLI, Command Line Interface).

Opcja Set local directory pozwala na przypisanie plików strony do konkretnego katalogu na dysku twardym. Umieszczenie dowolnego pliku w katalogu witryny skutkuje tym, że każdy z odwiedzających stronę użytkowników ma do niego dostęp i może go seedować dalej. Oczywiście warunkiem jest tutaj znajomość adresu URL, który w protokole dat:// jest bardzo długi i nieczytelny (to przecież klucz publiczny):

dat://5bd50e94aa3795699c6149196b37ad73766b1f6649c2357afa6a5270922e2a6a/

Na szczęście da się publikować w dat:// z wykorzystaniem klasycznych domen – więcej na ten temat tutaj. Oczywiście możemy linkować do konkretnych plików z witryny, np:

dat://5bd50e94aa3795699c6149196b37ad73766b1f6649c2357afa6a5270922e2a6a/image.jpg

Stworzyłem prostą stronę w katalogu /home/m/Sites/witaj i z podanym wyżej adresem URL – jeśli tylko będę miał uruchomiony komputer i włączonego Beakera, to strona będzie dostępna dla innych użytkowników.

Po zamknięciu komputera nikt już z niej nie skorzysta, chyba że znajdą się użytkownicy, którzy przechowają jej kopię i będą ją udostępniać (seedować). Mogę też skorzystać z serwisu hashbase.io, który hostuje pliki do Webu P2P.

P2P Web w komunikacji naukowej

Do czego można wykorzystać Beakera i protokół dat:// w komunikacji naukowej? Choćby do publikowania dużych zestawów danych i plików źródłowych. Jeśli nie będziemy publicznie udostępniać adresu URL naszej witryny (a właściwie w terminologii Beakera archiwum), skorzystają z niej tylko te osoby, które otrzymają link. Beakera można wykorzystać także przy udostępnianiu plików podczas warsztatów i konferencji, kiedy ważne jest łatwe i szybkie umieszczenie czegoś online i kiedy niekoniecznie chcemy rejestrować konto hostingowe czy kupować domenę (bo stronę wyłączymy zaraz po warsztatach). Warto też pamiętać, że możemy rehostować witryny z dat:// na http, a wtedy nasza strona opublikowana za pomocą sieci P2P jest osiągalna pod wybraną, prostą do zapamiętania domeną.

P2P Web może być też ciekawą ofertą dla instytucji chcących publikować swoje repozytoria i archiwa cyfrowe, szczególnie ze względu na szybkość transferu, autoarchiwizacyjny potencjał sieci P2P (seeding) oraz łatwość publikowania (z dysku do Webu). Do tego każdy użytkownik korzystający z archiwum publikowanego przez dat:// jest w stanie łatwo je duplikować i rozwijać na jego podstawie już własny, niezależny projekt. Oczywiście oryginalna i autoryzowana postać archiwum pozostaje pod pełną kontrolą pierwotnego wydawcy – może on w pliku dat.json umieszczanym przy innych plikach witryny dodać informacje na temat praw przetwarzania publikowanych treści:

{
  "title": "My website",
  "description": "A simple website built with the Beaker Browser",
  "type": ["website"],
  "links": {
    "license": [{
      "href": "http://creativecommons.org/licenses/by-nc/2.5/",
      "title": "CC BY-NC 2.5"
    }]
  },
  "fallback_page": "/404.html",
  "web_root": "/public",
  "content_security_policy": "default-src 'self'",
  "experimental": {
    "apis": ["datPeers", "globalFetch", "library"]
  }
}

Niestety, jak na razie Beaker jest jedyną przeglądarką posiadającą wsparcie dla protokołu dat://.

Udostępnij na Twitterze | Udostępnij na Facebooku

Przeczytaj także