Proszę o przekazywanie wsparcia w ramach 1 proc. podatku dla Krzysia Bulczaka, największego bohatera, jakiego znam. KRS 0000037904 z dopiskiem 20374 Bulczak Krzysztof

XIX-wieczne opisy katalogowe i współczesne metadane

Phineas Taylor Barnum (1810-1891) karierę w branży rozrywkowej zaczynał jako showman w Nowym Jorku. W 1835 roku otworzył w tym mieście pierwszy cyrk. Zdumieni nowojorczycy za opłatą mogli oglądać podobnież 161-letnią mamkę George’a Washingtona (tak naprawdę była to sparaliżowana afroamerykańska niewolnica Joice Heth). Kolejne przedsięwzięcia P.T. Barnuma także opierały się na eksploatacji osób odrózniajacych się od panującego wówczas wzorca kulturowego. Cyrk przedsiębiorcy zapełniały nie tylko postaci z rozmaitymi fizycznymi czy umysłowymi ułomnościami, lecz także przedstawiciele, odkrywanych i podbijanych w ramach kolonizacji, grup etnicznych. Organizowane przez niego przedstawienia nie były sprzeczne z dominującymi wówczas postawami wobec innych i zapewniły mu sukces komercyjny. Barnum starał się także rozwijać bardziej ambitne projekty artystyczne: zorganizował chociażby trasę koncertową po USA wspaniałej szwedzkiej sopranistki Jenny Lind. Ponadto był zaangażowany politycznie, m.in. w walkę z prostytucją czy w działania na rzecz uzyskania praw związkowych dla Afroamerykanów.

W swoim artykule Meghan R. Rinn z Barnum Museum opisuje wyzwania związane z opracowaniem digitalizowanych zbiorów P.T. Barnuma, a szerzej z pracą z historycznymi kolekcjami zawierającymi przedstawienia osób niepełnosprawnych i rozmaitych mniejszości. Autorka zwraca uwagę, że problem związany z wypracowaniem słownika pojęć, które nadawałyby się do przygotowania współczesnego, etycznego opisu, leżał też w wykorzystywanym oprogramowaniu. System używany do katalogowania zbiorów z Barnum Museum (Collective Access) wymusza stosowanie ogólnych słowników ze źródeł takich jak Biblioteka Kongresu czy Getty Museum. Pozwala to na opisywanie zbiorów, w sposób ułatwiający ich odnajdywanie w zbiorczych wyszukiwarkach, ale automatycznie ogranicza swobodę w kształtowaniu własnych słowników dla metadanych.

Dla badaczy zaangażowanych w projekt podstawą do wypracowania modelu opisu postaci z cyrku Barnum była teoria wielowątkowej (“intersekcjonalnej”) tożsamości (complex embodient theory, tłum. za Agatą Jakubas). Zakłada ona m.in. pełnoprawność niepełnosprawności czy inności w odniesieniu do statystycznego (lub kulturowego) standardu zdrowia czy wyglądu. Jak pisze Tobin Siders teoria ta przyznaje wartość niepełnosprawności (disability) jako jeszcze jednej wariacji formy i działania ludzkiego ciała. I jeszcze:

The theory of complex embodiment raises awareness of the effects of disabling environments on people’s lived experience of the body, but it emphasizes as well that some factors affecting disability, such as chronic pain, secondary health effects, and aging, derive from the body.

Jak jednak takie założenie wdrożyć do opisywania zbiorów cyfrowych? Zespół z Barnum Museum nie mógł ot tak zrezygnować ze starych opisów katalogowych, które są wartościowym świadectwem epoki i źródłem historycznym. Co więcej, odwoływały się one do języka potocznego (np. little people na określenie karłowatości), co uznano za wartość ułatwiającą użytkownikom przeszukiwanie zbiorów. Na poziomie haseł przedmiotowych:

  • obiekty (fotografie, plakaty itp.) prezentujące postaci z kręgu Barnuma otrzymały standardowe hasło people with disabilities;
  • dodano do niego dodatkowe podkategorie ze słowami kluczowymi z terminologii medycznej oraz słowami kluczowymi wskazującymi na funkcje społeczne danej osoby.

Przykładowo:

LIBRARY OF CONGRESS SUBJECT HEADINGS: Dwarfism [info:lc/authorities/subjects/sh85040186];
Entertainers [info:lc/authorities/subjects/sh85044098];
People with disabilities [info:lc/authorities/subjects/sh85058663];
People with disabilities and the performing arts [info:lc/authorities/subjects/sh85058687];
People with disabilities—United States [info:lc/authorities/subjects/sh86006527]

Więcej przestrzeni na dostosowanie katalogu do standardu complex embodient było oczywiście w opisie. Zgodnie z wymaganiami instytucji finansującej prace nad kolekcją (National Endowment for the Humanities) musiał on oddawać nie tylko treść wizerunku, lecz także jego szerszy kontekst. Dzięki określonym funkcjom wykorzystywanego oprogramowania, zespół mógł stworzyć dwie wersje opisu. Jedną dla specjalistów muzealników i osób pracujących naukowo na zbiorach (curatorial description), drugą dla odbiorców korzystających ze zbiorów w Internecie (public access description). Uznano jednak, że opis lokalny nie wchodzi w grę i wszystkie opisy będą publiczne. Tworząc je, przyjęto kilka podstawowych założeń:

  • modernizacja języka, rezygnacja z pojęć i stwierdzeń współczesnych prezentowanym obiektom (np. freak show);
  • jeśli to tylko możliwe, uzupełnienie opisu przedstawiającego treść skanu o krótką biografię prezentowanej na nim postaci;
  • przywoływanie postaci z cyrków Barnuma jako społeczności (grupy);
  • informowanie o współczesnej obiektowi eksploatacji przedstawionej na nim osoby i jej wizerunku.

M.R. Rinn pokazuje, że digitalizacja i udostępnianie zbiorów dziedzictwa kulturowego nie jest wyłącznie procesem technicznym. Publikowane zbiory są odbiciem świata i społeczeństwa, w którym powstawały i ten kontekst należy dostrzec i krytycznie opisać.

Rinn, M. R. (2018). Nineteenth-Century Depictions of Disabilities and Modern Metadata: A Consideration of Material in the PT Barnum Digital Collection. Journal of Contemporary Archival Studies, 5(1), 1., elischolar.library.yale.edu/jcas/vol5/iss1/1

Siebers, T. (2013). Disability and the theory of complex embodiment—for identity politics in a new register. The disability studies reader, 4, 278-297.

Udostępnij na na Twitterze | Udostępnij na Facebooku

Przeczytaj także