Proszę o wsparcie dla Krzysia Bulczaka, największego bohatera, jakiego znam.

Domena publiczna “w tle”

Duńskie Statens Museum for Kunst pokazuje, w jaki sposób instytucja może zachęcać do korzystania ze zbiorów domeny publicznej, o samej domenie mówiąc bardzo niewiele.

Zbiory wolne od ograniczeń prawnoautorskich udostępniane online przez muzea, archiwa i biblioteki bardzo często nie są wyróżniane w żaden sposób wśród innych kolekcji. W metadanych opisujących te cyfrowe reprodukcje pojawiają się najwyżej informacje o statusie domeny publicznej. Instytucje, które wdrażają standard OpenGLAM i dbają o respektowanie społecznych praw do dziedzictwa, niekiedy starają się informować użytkowników o przyjętej filozofii udostępniania wolnych zbiorów cyfrowych i możliwościach ich wykorzystania.

Regulamin

Przykładowo, internetowy katalog zbiorów artystycznych i naukowych Polskiej Akademii Umiejętności – PAUart publikuje stronę o polityce otwartości, na której opisana jest misja instytucji, podstawy jej finansowania oraz zasady korzystania z Zasobów udostępnionych w katalogu PAUart. Niestety, chociaż PAUart może być wzorem dla wielu projektów tego typu jeśli chodzi o estetykę serwisu i jego użyteczność oraz jakość opisu metadanych, informacje o wolnościach domeny publicznej zostały tam ukryte pod ciężkim prawniczym językiem regulaminu. A regulaminów online nie czyta przecież nikt.

domenareg

Co prawda obok regulaminu PAUart udostępnia też krótki filmik zachęcający do korzystania ze zbiorów. Wydaje mi się, że to jednak bardziej prezentacja publikowanych kolekcji niż czytelna informacja o swobodach ich wykorzystywania i przetwarzania.

Domena publiczna “w tle”

Statens Museum for Kunst robi to w inny sposób. Co znajduje się na ich stronie informującej o prawach do korzystania z kolekcji? Przede wszystkim widać tutaj, że domena publiczna – pojęcie rozpoznawane i realnie atrakcyjne może dla garstki aktywistów i aktywistek wolnej kultury – jest jedynie tłem do pokazywania możliwości, jakie daje wolny dostęp i swoboda korzystania z udostępnionych zbiorów:

The copyright on all of these artworks has expired because they were made by artists who passed away more than 70 years ago. Therefore they are in the Public Domain. This also means that you are free to use the images for any purpose without asking permission from the SMK or anyone else.

Since the copyright on these images has expired, you are free to:

Share the images – i.e. to copy, distribute, and transmit them.
Remix the images – i.e. modify and reuse them in new contexts.
Use the images in any context – e.g. teaching, research, lectures, publications, film productions, etc. This includes commercial purposes.

The images have been designated ‘Public Domain’ to clearly signify that they are no longer subject to copyright. They belong to the public – to you.

Jednak różnica dotyczy nie tylko języka i akcentów. Muzeum opublikowało na tej stronie także:

  • dostępne do ściągnięcia archiwa *.zip z pełnymi kolekcjami reprodukcji cyfrowych z domeny publicznej
  • zachętę do wykorzystywania ich w edukacji i pracy kreatywnej wraz z odnośnikami do przykładów takiego wykorzystania
  • czytelną informację o tym, jak należy postępować z pobranymi reprodukcjami (np. o tym, czy atrybucja wymagana jest także przy publikacji remiksów)
  • szybki przegląd dzieł z domeny publicznej udostępnianych przez muzeum
  • a na podstronie dowiadujemy się o tym, że wszystkie zbiory, które można swobodnie wykorzystać, oznaczone są odpowiednią ikonką

Być może warto zastosować takie rozwiązania w polskich serwisach udostępniających zbiory domeny publicznej. Czytelna informacja o wolnościach, gotowe do ściągnięcia paczki z reprodukcjami, prezentacja przykładów ponownego wykorzystania to sposoby na to, aby wspierać korzystanie z domeny publicznej bez koncentrowania się na tym pojęciu.

Warto zastanowić się też, czy pozycjonowanie tego typu zbiorów nie powinno odwoływać się do darmowości (tak jak Free download of artworks w Statens Museum). Osoby szukające wolnych materiałów graficznych raczej nie będą wyszukiwały ich po frazie domena publiczna, domena publiczna zdjęcia, zdjęcia w domenie publicznej

Zob. też: OpenGLAM to nie tylko kwestia praw autorskich – kilka podstawowych problemów wpływających negatywnie na ponowne wykorzystanie zbiorów cyfrowych.

Grafika: fragment obrazu Pedera Severina Krøyera (1893), muzeum Skagens.

Przeczytaj także:

Udostępnij na Twitterze | Udostępnij na Facebooku